Wie regelmatig in Denemarken komt – zeker met kinderen – heeft het woord dum vast al eens gehoord. Hoewel het sterk lijkt op het Nederlandse dom, betekent het in het Deens niet altijd precies hetzelfde. De context maakt namelijk een wereld van verschil.

Dum in de kindertaal: niet alleen “dom”, maar ook “gemeen”

Onder kinderen wordt dum vaak gebruikt in de betekenis van gemeen of stout. Een kind kan bijvoorbeeld klagen dat een vriendje dum mod dem was – dat wil zeggen: gemeen tegen hen.

Ook volwassenen gebruiken het woord richting kinderen om gedrag af te keuren:
“Det var lidt dumt” betekent zoiets als “Dat was niet zo handig” of “Dat was een beetje stout”.

En als de emoties hoog oplopen, kan een kind roepen: “Så er I bare dumme!” – “Dan zijn jullie gewoon stom!”

Dumt gjort: iets doen wat niet handig was

Het woord wordt ook gebruikt om aan te geven dat iemand iets heeft gedaan wat niet verstandig was: “Det var dumt gjort” – “Dat was niet slim van je.”

Hier ligt de betekenis dichter bij het Nederlandse dom, maar nog steeds met een nuance: het gaat vaak om een foutje of onhandigheid, niet om iemands intelligentie.

Dum versus ond

In het Deens bestaan zowel dum als ond, die beide in sommige situaties als gemeen vertaald kunnen worden.

• Dum = gemeen, maar mild
• Ond = veel sterker, soms zelfs kwaadaardig

Wanneer dum wél “dom” betekent

Net als in het Nederlands kan dum ook een echte belediging zijn: “Det var en dum idé” – “Dat was een dom idee.”

Maar waar wij in het Nederlands soms stom of dom gebruiken om iemand te beschrijven die even sprakeloos is, werkt dat in het Deens anders. Het Deense woord voor sprakeloos of stom (niet kunnen spreken) is stum.
Een stomme film heet dan ook een stumfilm.

Dum als “vervelend” of “jammer”

In sommige regio’s wordt dum ook gebruikt in de betekenis van vervelend of jammer, vergelijkbaar met het Deense træls.

Bijvoorbeeld:
“Dumt at de ikke kan levere inden weekenden” – “Jammer dat ze niet vóór het weekend kunnen leveren.”

“Zou niet verkeerd zijn”

De uitdrukking “…ville ikke være dumt” betekent letterlijk “zou niet dom zijn”, maar wordt gebruikt zoals wij zeggen: “Dat zou niet verkeerd zijn.”

Bijvoorbeeld:
“En kop kaffe ville ikke være dumt” – “Een kop koffie zou niet verkeerd zijn.”

Veelgebruikte uitdrukkingen met dum

Het Deens kent een reeks vaste uitdrukkingen met dum:

Deense uitdrukking	Letterlijke betekenis	Nederlandse betekenis
dum i hovedet	dom in het hoofd	dom / niet erg slim
en dum dag	een domme dag	een rotdag
dumme beslutninger	domme beslissingen	slechte keuzes
ikke helt dum	niet helemaal dom	best verstandig / niet gek

De krachtigste belediging is waarschijnlijk: “dum som en dør” – letterlijk “dom als een deur”, precies zoals in het Nederlands.

Een ondeugende uitdrukking

Tot slot is er nog een informele, vaak humoristische uitdrukking: “noget på den dumme” – letterlijk “iets op de domme”. Maar de werkelijke betekenis is een informele, vaak plagerige manier om te zeggen dat iemand een seksuele verovering heeft gemaakt. Met andere woorden: het verwijst naar seks hebben, waarbij “den dumme” een humoristische verwijzing is naar een bepaald mannelijk lichaamsdeel.

Voorbeelden uit het dagelijks leven

• Det var dumt at cykle uden hjelm.- Het was dom om zonder helm te fietsen.
• Hvorfor tog du hans legetøj? Du er jo ikke dum, men det var dumt gjort. – Waarom pakte je zijn speelgoed af? Je bent niet gemeen, maar het was niet netjes.

Als je Denemarken bezoekt, zul je merken dat dum een verrassend veelzijdig woord is. Het zegt veel over de Deense taal: direct, speels en rijk aan nuance. Perfect om te leren als je je vakantie nog leuker wilt maken.

Bronnen

• Praktijkvoorbeelden uit alledaags Deens taalgebruik https://ordnet.dk/ddo/ordbog?query=dum